Μετά από τόσα χρόνια, είχα καταλήξει στο συμπέρασμα
ότι κάθε φόνος είναι μόνο μια χαρακιά στο χοντρό πετσί της κοινωνίας.
Το δεύτερο αστυνομικό μυθιστόρημα του αγαπητού συμφοιτητή συναδέλφου και… κοντοχωριανού (μένει πολλούς μήνες τον χρόνο στη Σύρο) Ανδρέα Ρήγα, μετά το «Η ματωμένη ταυτότητα» νομίζω ότι καθιερώνει τον συγγραφέα σε «μάστορα» του είδους, καθώς πρόκειται για ένα πολύ έξυπνο, χορταστικό και πολυεπίπεδο βιβλίο, με πολιτικές και κοινωνικές προεκτάσεις που θα μπορούσαν να το κατατάξουν στα «νουάρ». Κι αυτό γιατί δεν περιορίζεται στη λύση ενός «γρίφου», μιας απλής αστυνομικής υπόθεσης που αρκείται στο να αποκαλυφθεί ποιος διέπραξε το έγκλημα, αλλά εμβαθύνει στα αίτια του εγκλήματος, που παραπέμπουν στη σήψη μιας ολόκληρης κοινωνίας, του παγκόσμιου κοινωνικοπολιτικού συστήματος. Οι αναφορές στους οικονομικούς μηχανισμούς της εποχής μας, όπου κυριαρχεί η παγκοσμιοποίηση και η εμπορικοποίηση των πάντων, δίνουν έναν αέρα «οικονομικού θρίλερ», ενώ το μυστήριο κλιμακώνεται αποκαλύπτοντας ανηθικότητα και διαφθορά. Ωστόσο, το σκηνικό δράσης και οι ήρωες δεν έχουν τη σκοτεινιά, τον ζόφο που συναντάμε συνήθως στα έργα νουάρ (βιβλία ή ταινίες). Βρισκόμαστε στα 1986 και η δράση μεταφέρεται από την Σκιάθο και την Εύβοια, στην Αθήνα και το Ψυχικό. Στις πρώτες σελίδες ο αναγνώστης παίρνει κάποιες πληροφορίες για το φονικό που θα ακολουθήσει, καθώς μια ομάδα ληστών-απατεώνων σχεδιάζουν μια «μεγάλη δουλειά», ενώ ο ένας απ’ αυτούς, ο Πέτρος Γερακάρης ή αλλιώς Πιερ (γιατί είχε καταταγεί στη Γαλλική Λεγεώνα των Ξένων και τον Μάιο του 1978 πήρε μέρος στην απελευθέρωση 2200 Ευρωπαίων ομήρων των ανταρτών του Κονγκό), έχει όνειρο να «πιάσει την καλή» με μια «τελευταία δουλειά» και στη συνέχεια να το σκάσει με την έγκυο γυναίκα του, τη Φωτεινή, και να ζήσει νόμιμα και ειρηνικά. Κατέστρωσε επομένως δικό του σχέδιο απόδρασης από την ομάδα και τα σχέδια του αφεντικού τους, με απώτερο σκοπό να προωθήσει τα κλοπιμαία στην αγορά του εξωτερικού. Στις πρώτες σελίδες ο αναγνώστης αποκτά γνώση και του σχεδίου των συνωμοτών να παραδώσουν το κιβώτιο με τα κλεμμένα σε πλοίο στα ανοιχτά της Εύβοιας, νύχτα φυσικά (στο κόλπο ήταν βέβαια ο εγκέφαλος/εργοδότης «Μαρξ», ο Καρνάκης, γνωστός και φίλος του Πιερ από τη Λεγεώνα των ξένων, κι ο καχύποπτος Μπέσκος). Γνωστό γίνεται απ’ την αρχή (σε γενικές γραμμές) και το σχέδιο του «αποστάτη της ομάδας», του Πιερ, που είναι να εξουδετερώσει με όποιον τρόπο τους «συνεργάτες» του, και να διαφύγει με το σκάφος και τα κλοπιμαία. Ο αναγνώστης επομένως περιμένει όχι να μάθει το τι έγινε, αλλά το πώς έγινε και κυρίως, πώς θα αποκαλυφθεί η αλήθεια.
Ως προς τη δομή, έχουμε αφήγηση τριών ταχυτήτων: ο παντογνώστης αφηγητής κινείται κινηματογραφικά ανάμεσα στον Πιερ και την ομάδα του (κάποιες φορές μιλούν πρωτοπρόσωπα και κάποιοι δευτερεύοντες ήρωες) ενώ υπάρχει και η κύρια, πρωτοπρόσωπη αφήγηση του αστυνομικού που διερευνά την λύση του μυστηρίου. Περιστασιακά, αφηγούνται και κάποιοι δευτερεύοντες ήρωες.
Όταν μου ανατέθηκε εκείνη η υπόθεση,
δεν μπορούσα να φανταστώ τι θα μου κόστιζε
Η υπόθεση που αναλαμβάνει ο κεντρικός ήρωας και ενίοτε αφηγητής, ο αστυνόμος Οδυσσέας Γαλανόπουλος (1ο Τμήμα της Διεύθυνσης Ασφαλείας Αθηνών) είναι η εξιχνίαση του θανάτου ενός νεαρού άντρα, που βρέθηκε νεκρός από σφαίρα σε ξενοδοχείο της Σκιάθου, και που βέβαια ο αναγνώστης υποψιάζεται ποιος είναι. Ο πρωταγωνιστής μας είναι, όπως σε κάθε συναρπαστικό και συνεπές αστυνομικό έργο, sui generis, και βέβαια συμπαθής, με χιούμορ και με αρχές. Ο συγγραφέας έντεχνα μάς σκιαγραφεί τον χαρακτήρα του, τον τρόπο που σκέφτεται, τα συναισθήματά του, τις αδυναμίες του. Μια απ’ τις αδυναμίες του είναι η πανέξυπνη και όμορφη Συλβί, που τον αγαπά τόσο ώστε να θέλει γάμο, ενώ εκείνος ανθίσταται ζητώντας μόνο ερωτική συντροφιά (μήπως ήταν απλώς θέμα χρόνου εκείνο το «θέλω» της ερωμένης μου που θα απαιτούσε σκούρο κουστούμι και νυφικό, άσπρες λαμπάδες και τούλια; Η Συλβί μάλιστα, με τις γνώσεις της και το θάρρος της βοηθά στο να ταυτοποιήσουν γρήγορα τον νεκρό, και να ξεδιπλωθεί το νήμα της αναζήτησης του ανθρώπου που ήταν αλεξιπτωτιστής στη Λεγεώνα των Ξένων και βρέθηκε νεκρός και πυροβολημένος άσχημα στη Σκιάθο.
Δεν είναι φυσικά σκόπιμο ν’ αποκαλύψω σ’ αυτήν τη σύντομη παρουσίαση τα βήματα που ακολούθησε η έρευνα· τις κακοτοπιές, τα άτυχα συμβάντα που κάποιες φορές οδήγησαν ακόμα κι αθώους ανθρώπους στον θάνατο, τα λάθη, τις συμπτώσεις, τους θριάμβους, τις εκ βαθέων εξομολογήσεις. Αυτό όμως που αξίζει να επισημάνουμε είναι η τέχνη του συγγραφέα να ζωντανεύει με μεγάλη παραστατικότητα διάφορες προσωπικότητες που παρελαύνουν, διαφορετικούς και αληθοφανείς χαρακτήρες που η σύνθεσή τους σχηματίζει το μωσαϊκό της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας. Αρχικά, χαρακτηριστική φιγούρα είναι ο προϊστάμενος της υποδιεύθυνσης δίωξης εγκλημάτων, ο συντηρητικός και συμβατικός ταξίαρχος Οικονόμου, γνωστού ως «Χαμαιλέων» (όνομα και πράμα, πολύ πετυχημένο το παρατσούκλι) που φοβάται να μην ταράξει τα ήρεμα νερά της ολιγαρχίας, κι έρχεται σε πολλές περιπτώσεις αντιμέτωπος με την ανυπακοή ή την ειρωνεία του Οδυσσέα (σωπαίνει αλλά μπορώ να φανταστώ τι σκέφτεται. Σίγουρα υπολογίζει το ρίσκο· τη ζημιά που θα μπορούσε να κάνει στον ίδιο η εμπλοκή του τάδε ονόματος κλπ κλπ). Με πολλή παραστατικότητα και με ζωντανούς διαλόγους επίσης, παρουσιάζονται οι συνεργάτες του αστυνόμου, ξεκινώντας από τον αστυφύλακα Φενέκο με το παρατσούκλι «Αρκούδας» (που η προσωρινή τρίμηνη διαθεσιμότητά του τον περιβάλλει μ’ ένα μυστήριο), τον υπαστυνόμο Μαρκάκη Μανούσο ή αλλιώς «Κρητικό» (το δεξί χέρι του Γαλανόπουλου) και καταλήγοντας στον «Ανέκδοτο», τον γνωστό χωρατατζή Βασίλη Κουμιώτη της Δ/νσης Ασφαλείας της Μαγνησίας (ο ταξίαρχος βέβαια τον ακυρώνει, αναθέτοντας την υπόθεση αποκλειστικά στην Αθήνα). Πολύ γλαφυρά παρουσιάζεται και ο στριφνός χαρακτήρας του πατέρα του Πιερ, του ταγματάρχη Δημήτριου Γερακάρη, που υπηρετεί στο ΚΕΕΚ στη Σπάρτη κι έχει αποκηρύξει εδώ και χρόνια τον γιο του (είπα! Δεν έχω γιο!), ενώ οι συναισθηματικές του αντιδράσεις στα δυσάρεστα νέα είναι βαθιά ψυχολογημένες.
Ξεκινώντας από το PAVILLON BAR όπου προφανώς σύχναζε ο Πιερ, άνθρωπος-κλειδί αποδείχτηκε η Ελένη, η γυναίκα του ιδιοκτήτη, και η Φωτεινή, η γυναίκα του Πιερ, που φυσικά κρύβεται, τρομοκρατημένη από τους προδομένους συνεργάτες του. Με τα πενιχρά στοιχεία μιας ατζέντας ξετυλίγεται ένα γαϊτανάκι που οδηγεί στον «γνωστό εφοπλιστή Αναγνωστίδη» (το όνομά του κάνει τον ταξίαρχο να σηκωθεί όρθιος), που έχει μεν πεθάνει αλλά το μυστήριο περιπλέκεται γύρω απ’ το όνομά του (από την επταετία ακόμα έπαιρνε τα έργα και τα δάνεια, αέρα πατέρα). Η Ειρήνη Αναγνωστίδη, η αδερφή του Θύμιου Αναγνωστίδη, μια ηλικιωμένη, γοητευτική και κομψά αριστοκρατική γυναίκα κρύβει ένα μυστήριο που μέχρι το τέλος, με μεγάλες ανατροπές, συναρπάζει τον αναγνώστη. Τον ρόλο της παίζει και η κυρά Νίκη, χήρα στρατηγού, μια επίσης γραφική και χαρακτηριστική μορφή, που μένει απέναντι απ’ τους Αναγνωστίδη και δίνει πληροφορίες με γαργαλιστικά και πληθωρικά σχόλια.
Άνθρωπος-κλειδί αναδεικνύεται και η υπηρέτρια των Αναγνωστίδη, η φιλιππινέζα Μάγια Σαλβαδόρ, ένα νεαρό κορίτσι με αγάπη για τη ζωή και όνειρα, της οποίας η τραγική ιστορία παραπέμπει στην δύσκολη μοίρα που ακολουθούσε και ακολουθεί ακόμα τις κοπέλες αυτές που ζουν παράνομα στην Ελλάδα, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τη μιζέρια και τους κινδύνους στη χώρα τους, ενώ το βασικό συναίσθημα είναι ο ΦΟΒΟΣ, γιατί και στην Ελλάδα η ζωή τους κρέμεται από μια κλωστή (Θα τη διώξουν! Θα τη στείλουν πάλι πίσω στην πατρίδα, θα καταλήξει σε κάποιο μπουρδέλο, στα βρομερά δρομάκια του λιμανιού του Cagayan de Oro/θα της χαρακώσουν το πρόσωπο/ θα πεθάνει από την πείνα, σαν άρρωστο σκυλί, σε κάποιο σοκάκι).
Κι άλλες ξεχωριστές προσωπικότητες που τις παρουσιάζει με ενάργεια και πολλή ζωντάνια ο συγγραφέας (και, μέσα από το φίλτρο του Οδυσσέα Γαλανόπουλου, με κριτικό χιούμορ) εμπλέκονται στην υπόθεση. Θα ξεχωρίσω τον «εξέχοντα» καθηγητή Αρχαιολογίας, ακαδημαϊκό Ανάργυρο Βρυώνη, έναν συμπαθητικό «χαρτοπόντικα» με άπειρα βιβλία σκορπισμένα παντού στο διαμέρισμά του, αδύνατο και καμπούρη «σαν όλους εκείνους που έχουν περάσει τη ζωή τους με τη μύτη χωμένη στα βιβλία». Το ψώνιο του για τα βιβλία, την Ιστορία, την τέχνη και φυσικά τα αρχαία μνημεία, τον κάνει να αψηφήσει την πολιτεία και τους νόμους, πράγμα που αποβαίνει χρήσιμο για την έρευνα του ήρωά μας.
Γραφικός είναι και ο κλασικός θυρωρός της πολυκατοικίας όπου μένει ο Βρυώνης, με την «ποντικίσια φάτσα που ρίχνει εξεταστικό βλέμμα πάνω απ’ τα πρεσβυωπικά γυαλιά». Σημαντική η άτυχη μάρτυρας Αντιγόνη Ακριβού που με τον σύντροφό της Λεωνίδα Ασφή, φοιτητή των Καλών Τεχνών, βρέθηκαν τυχαία στον τόπο του εγκλήματος. Δεν είναι τυχαίο όμως, ότι η Τάνια Μάγιερ ή αλλιώς Αντωνία Κατεβάκη, η μάνα της Αντιγόνης, παίζει σημαντικό ρόλο στη διαλεύκανση του μυστηρίου, όπως και ο άντρας της, ο Γιόχαν Μάγερ. Αυτοί κι άλλοι πολλοί, «κομπάρσοι» και μη, δημιουργούν μια αλυσίδα, ένα νήμα που ξεδιπλώνεται σιγά σιγά, ενώ οι προσωπικές τους ιστορίες, που τις αναμοχλεύει ο αστυνομικός μας για να αντλήσει στοιχεία, εγκιβωτίζονται έντεχνα στον κορμό της αφήγησης, συναρπάζουν αλλά κυρίως απαντούν σε ερωτηματικά (δημιουργώντας όμως καινούρια)! Η πλοκή είναι πολυεπίπεδη και ευρηματική, κι ως το τέλος ο αναγνώστης έχει το ενδιαφέρον και την περιέργεια για να αποκαλυφθούν οι αλήθειες, πέραν του ότι έχει κατασυμπαθήσει τον Οδυσσέα Γαλανόπουλο.
Γιατί ο ήρωάς μας –αν και μπάτσος, χαχα- όχι μόνο είναι συμπαθής, αλλά… δεν είναι τέλειος! Αυτό που σε μένα τουλάχιστον τον κάνει συμπαθή είναι ότι πέφτει σε λάθη, μετανιώνει, ξανανιώνει, έχει πολλές φορές τύψεις ή νιώθει αδύναμος, αλλά έχει πλούσιο συναισθηματικό κόσμο, χιούμορ, θέληση και αγάπη μέσα του για τη ζωή. Και φυσικά βουτάει στα βαθιά προκειμένου να αποκαλύψει την αλήθεια. Η ψυχογράφηση του Οδυσσέα Γαλανόπουλου είναι ένας από τους πιο σημαντικούς άξονες ενδιαφέροντος στο βιβλίο, κι έχουμε την τύχη να την προσεγγίζουμε στο θερμό και προσιτό α΄ενικό.
Κοινωνική σήψη
Αυτό όμως που κατά τη γνώμη μου δίνει ιδιαίτερη αξία και διαφοροποιεί το μυθιστόρημα από ένα απλό αστυνομικό, είναι ότι αναδεικνύει παθογένειες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας (και όχι μόνο ελληνικής). Ο συγγραφέας διεισδύει π.χ. με μαεστρία, στο θέμα της αρχαιοκαπηλίας, στα κίνητρα, τις δυνατότητες αλλά και στη συγκάλυψη που απαιτείται προκειμένου να διατηρήσουν τα προνόμιά τους οι ολιγάρχες (είναι απλό. Η ελληνική πολιτεία δεν έχει τη δυνατότητα να διεκδικήσει την επιστροφή των αρχαιοτήτων, γιατί οι αγοραπωλησίες συμβαίνουν εν κρυπτώ σε έναν διεθνή κλειστό κύκλο ιδιωτών συλλεκτών). Παράλληλα όμως το νυστέρι μπαίνει ακόμα πιο βαθιά, όταν αποκαλύπτεται η ανάμειξη εταιρίας υπερατλαντικών συμφερόντων που έχει την έδρα της στην Ελβετία και αποτελεί τη βιτρίνα διεθνούς κυκλώματος. Βλέπουμε από κοντά τον μηχανισμό που κινεί τα νήματα στη σύγχρονη οικονομία, και δεν είναι άλλος από τη συσσώρευση πλούτου από λαθρεμπόριο, την εκμετάλλευση και το ξέπλυμα στις εταιρείες offshore. Αυτοί οι λίγοι που κινούν τα νήματα, είναι αδίστακτοι και διαπράττουν όχι μόνο οικονομικά εγκλήματα αλλά κι εγκλήματα σε βάρος όποιων μπαίνουν στον δρόμο τους.
Το μυστήριο της υπόθεσης βρίσκει τις τελικές του απαντήσεις στον… βυθό της θάλασσας! Και κυριολεκτικά, μέσα σ’ ένα κιβώτιο που αποτελεί το τεκμήριο της κλοπής και απόδειξη της διαδρομής των κλοπιμαίων, αλλά και μεταφορικά, εφόσον η αλήθεια είναι ψάρι του βυθού, όπως ανέφερε κάποιος φίλος του αστυνόμου: για να τη φέρεις απάνω πρέπει να βουτήξεις στα βαθιά…
Χριστίνα Παπαγγελή
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου