Τετάρτη, Σεπτεμβρίου 17, 2008

719 λέξεις για δύο αστυνομικά βιβλία για παιδιά

1. «το λιμάνι της ερήμου» του Ζεράρ Στράιφ

«Τι κρίμα να μην είμαι εκεί!» ήταν το σχόλιο της Κωνσταντίνας καθώς έκλεισε το βιβλιαράκι. «Πού εκεί;» «Μέσα στην ιστορία!»
Αυτός ο μικρός διάλογος στην παραλία «καμινάκια» της Αστυπάλαιας με παρακίνησε να το διαβάσω και ‘γω. Αστυνομική λογοτεχνία για παιδιά στη σειρά «ο μαύρος γάτος» των εκδόσεων Άγρα.
Ο συγγραφέας στήνει μια ιστορία εξαφάνισης γύρω από την οποία πλέκεται η δράση. Το θέμα είναι η προστασία της λίμνης Αράλης της οποίας τα νερά υποχωρούν με καταστροφικές οικολογικές συνέπειες. Κοινωνικές και πολιτικές διαστάσεις χαρακτηρίζουν την εξέλιξη της ιστορίας καθώς οι δύο νέοι πρωταγωνιστές προσπαθούν να βρουν τον εξαφανισμένο φίλο τους, ιδρυτή της οργάνωσης «ημίονος» για την Αράλη.
Η γραφή σέβεται την ηλικία στην οποία απευθύνεται, από 10 χρονών, χωρίς να υποτιμά την νοημοσύνη των παιδιών – αναγνωστών και χωρίς να καταφεύγει σε εύκολους εντυπωσιασμούς και διέγερση συναισθημάτων. Απλή και παραστατική περιγραφή, λιτή αφήγηση είναι τα στοιχεία που αφήνουν το περιθώριο στην παιδική φαντασία να συνθέσει την ιστορία και να οικοδομήσει το σκηνικό της στο μακρινό Καζακστάν.
Το βιβλίο συνοδεύεται από ολοσέλιδα σκίτσα που βοηθούν την κινητοποίηση της φαντασίας. Χρησιμοποιείται το μονοτονικό σύστημα γραφής σε αντίθεση με τη συνήθεια των συγκεκριμένων εκδόσεων να εκδίδουν πολυτονικά τα βιβλία του. Οι 130 σελίδες μικρού σχήματος διαβάζονται εύκολα χωρίς διακοπή. Μετά το τέλος υπάρχει το εξής υστερόγραφο: «Αν η περιπέτεια του Αντουάν… είναι καθαρή μυθοπλασία, η κατάσταση της λίμνης Αράλης είναι ακριβώς όπως περιγράφτηκε εδώ. Αυτή η λίμνη που, χθες μόλις, ήταν μεγάλη όση η Πελοπόννησος, ήταν ο μεγαλύτερος ταμιευτήρας πόσιμου νερού του πλανήτη μας. Έχει μείνει η μισή εξαιτίας της τρέλας των ανθρώπων. Και ορισμένοι προβλέπουν ότι σε μερικά χρόνια δε θα έχει μείνει τίποτα…»


2. «η ώρα των σκύλων» της Εβελύν Μπριζού - Πελλέν

Θυμίζει κλασσικό αστυνομικό μυθιστόρημα στο στυλ της Αγκάθα Κρίστι ή του Κόναν Ντόυλ.
Μια εξαφάνιση που αποδεικνύεται φόνος είναι ο άξονας της πλοκής. Ήρωας ένα δεκατετράχρονο αγόρι ή ένα δίχρονο σκυλί, ανάλογα με την φιλοζωΐα του αναγνώστη.
Ενδιαφέρον και για ενήλικες, όπως κάθε βιβλίο για παιδιά που σέβεται τη νοημοσύνη και την αναγνωστική κρίση των παιδιών.
Οι φιλόζωοι ήρωες του βιβλίου συναντιόνται καθημερινά καθώς βγάζουν βόλτα τα σκυλιά τους. Όταν ένας από αυτούς βρίσκεται νεκρός ο νεαρός πρωταγωνιστής γίνεται βοηθός του αστυνομικού που αναλαμβάνει την εξιχνίαση του θανάτου. Είναι φόνος; Ποιος είναι ο δράστης; Ποιο το κίνητρο; Οι γνώσεις για τις συνήθειες των σκύλων αλλά και η «βοήθεια» των ίδιων των ζώων είναι καθοριστικοί παράγοντες στην επίλυση του μυστηρίου. Στις 200 σελίδες μικρού σχήματος η ιστορία ξετυλίγεται με ευχάριστο τρόπο χωρίς να γίνεται απλοϊκή. Το πάζλ συμπληρώνεται στο τέλος. Ερμηνεύεται ο τρόπος δολοφονίας, η ύπαρξη του κλειδιού που βρέθηκε κοντά στο νεκρό, καθώς και η ταυτότητα του άγνωστου που την ίδια ώρα κάθε βράδυ περπατά κοντά στις γραμμές του τρένου. Το κοινωνικό στοιχείο είναι εμφανές. Στο τέλος επίσης δίνεται και ιστορική διάσταση για να ολοκληρωθεί η ιστορία. Για παιδιά από 10-11 χρονών συμβουλεύει το οπισθόφυλλο του βιβλίου και νομίζω ότι με καλύπτει το όριο.

3. Γενικά

Μετά από όσα, σύντομα, ειπωθήκαν για τις δύο συγκεκριμένες περιπτώσεις να ξεκαθαρίσω γενικότερα την άποψή μου για το είδος αυτό της λογοτεχνίας. Νομίζω ότι η συγγραφή ενός αστυνομικού μυθιστορήματος απαιτεί περισσότερες τεχνικές δεξιότητες απ’ ότι κάποιο άλλο είδος. (Η ταξινόμηση για προφανείς λόγους γίνεται σχηματικά και δεν είναι του παρόντος να συζητήσουμε τους όρους της διάκρισης της λογοτεχνίας σε είδη).
Πιο συγκεκριμένα, απαιτεί περισσότερη δεξιοτεχνία σχετικά με την πλοκή. Αυτό είναι προφανές. Τα στοιχεία της ιστορίας πρέπει να δοθούν έτσι ώστε να μην έχουμε μια γραμμική απόδοση. Ακόμη θα πρέπει να υπάρχουν τα χαρακτηριστικά της αληθοφάνειας και της λογικής. Κάτι τέτοιο είναι πιο δύσκολο εφόσον πρέπει να συνδυαστεί με το απρόβλεπτο και την ελαχιστοποιημένη πιθανότητα που όμως θα είναι η λύση του μυστηρίου. Βέβαια και υπάρχουν αστυνομικά μυθιστορήματα όπου δεν ακολουθείται το «κλισέ» του μυστηρίου και της εξιχνίασής του. Εκεί όμως οι δυσκολίες μεταφέρονται στην απόδοση της δράσης και της ατμόσφαιρας και αυτό είναι εξίσου σημαντική δεξιότητα. Σε κάθε περίπτωση χρειάζεται μεθόδευση στον έλεγχο των συναισθημάτων αγωνίας.
Επίσης, το αστυνομικό μυθιστόρημα είναι εξορισμού συνδεμένο με το έγκλημα. Έτσι τίθεται αυτομάτως το ζήτημα της αιτίας. Ο συγγραφέας είναι αναγκασμένος να αποφανθεί, έμμεσα ή άμεσα, για την ευθύνη της κοινωνίας. Τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα στην περίπτωση της αστυνομικής λογοτεχνίας για παιδιά. Στις απαιτήσεις προστίθεται και η ευαισθησία με την οποία πρέπει να προσεγγιστεί το αναγνωστικό κοινό.

8 σχόλια:

Κ.Υ.Π WALKING είπε...

Πολύ σημαντικό να υπάρχουν τέτοια βιβλία για παιδιά και το εγχείρημα της συγγραφής είναι σαφέστατα πολύ πιό δύσκολο για τέτοιες ηλικίες. Αυτή η οικολογική διάσταση του πρώτου βιβλίου, μου θύμισε πόσο εύκολα σε αγγίζουν τέτοια θέματα όταν είσαι παιδί. Θυμάμαι με πόσο ενδιαφέρον διάβαζα οτιδήποτε είχε τέτοια θεματολογία και πως όταν ανακάλυψα τον παρακμιακό πιλότο Μίστερ Νο που ενδιαφερόταν για τον Αμαζόνιο και τις ινδιάνικες φυλές, για πολύ καιρό δεν διάβασα ξανά άλλο κόμικς. Πολύ σημαντική διάσταση επικοινωνίας as eon να μοιράζεσαι βθβλία μ΄ένα παιδί.

as eon είπε...

Πράγματι, κ.υ.π., αυτά τα θέματα αγγίζουν ή μποορεί εύκολα να αγγίξουν τα παιδιά. Η Κωνσταντίνα μας αιφνιδίασε όταν πέρσι δήλωσε ότι θέλει να γίνει περιβαλλοντολόγος. Βέβαια, ίσως να φταίει η δασκάλα τους.
Αχ αυτοί οι δάσκαλοι που "κάθονται" το καλοκαίρι πώς μπορούν και δουλεύουν ακόμα και τότε;

Κ.Υ.Π WALKING είπε...

Είναι φοβερό επίσης πως ότι μάθουν για το περιβάλλον κατοχυρώνεται στη συνείδηση τους και γίνονται αυστηρότατοι κριτές όταν μασάμε τα λόγια μας.

ναυτίλος είπε...

Τα παιδιά μου , τα οποία δυστυχώς δε διαβάζουν και πολλά βιβλία, έχουν διαβάσει όλα αυτά που έχει εκδώσει η Άγρα σε αυτή τη σειρά με τα αστυνομικά για παιδιά κι είναι κατενθουσιασμένα ...

as eon είπε...
Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.
as eon είπε...

@ κυπ, "πώς να κρυφτείς απ' τα παιδιά;" που τραγουδούσε και ο Νιόνιος.
@ ναυτίλο, δε θέλω να μιλώ για εκδοτικούς οίκους, όμως κάνω εξαίρεση για τις εκδόσεις Άγρα. Νομίζω ότι "ανέβασαν" την ποιότητα (επιμέλεια, αισθητική, χαρτί κλπ) του βιβλίου στην Ελλάδα. Μια εποχή "δυσκολευόμουν" να διαβάσω βιβλία που χαρακτηρίζονται από προχειρότητα. Επίσης παρέχουν εγγύηση σχετικά με τις επιλογές τους και τις μεταφράσεις. Τελευταίο: χαίρομαι όταν βλέπω το όνομα του Παντελή Μπουκάλα στις τελευταίες σελίδες, όπου υπάρχουν οι πληροφορίες για την έκδοση, να έχει κάνει τις τυπογραφικές διορθώσεις.
Ποτέ δε μετάνιωσα για την αγορά κάποιου βιβλίου τους.
Τα παραπάνω δεν είναι διαφήμιση.

Κ.Υ.Π WALKING είπε...

as eon έχεις απόλυτο δίκιο και πολύ καλά κάνεις που βάζεις ποιοτικά κριτήρια στις εκδόσεις τα οποία είναι πολύ βασικά και αξίζει τον κόπο η "διαφήμιση",σε ότι αφορά μεταφράσεις και επιμέλειες. Να προσθέσω στα κριτήρια το εξώφυλλο και την αντοχή του, όπου κάποιοι σέβονται τον αναγνώστη και κάποιοι άλλοι δένουν με τσιγαρόχαρτα βιβλία 700 σελίδων, όπως επίσης και το μέγεθος της γραμματοσειράς,το οποίο πολλές φορές διαβάζεται χαλαρά από απόσταση τριών μέτρων, με κέρδος για τον εκδότη μερικές παραπάνω σελίδες που ανεβάζουν την τιμή.

Χριστίνα είπε...

Αν και η κόρη μου είναι βιβλιοφάγος και μάλιστα αστυνομικής λογοτεχνίας, (έχει διαβάσει από δυο τρεις φορές όλη την Άγκαθα, τον Ρ. Τσάντλερ, τον Α.Μ. Ντόυλ, Γκούλικ κι άλλα πολλά, τα συγκεκριμένα της συγκεκριμένης σειράς δεν τα ξέρω καν, είναι άραγε καινούριας κοπής; (η Μ. πέρασε πια τα 15...)
Ωστόσο γράφω κυρίως για να συμφωνήσω με την άποψη περί "αστυνομικής" λογοτεχνίας. Πράγματι, η "πλοκή" που τόσο έχει υποβαθμιστεί στη σύγχρονη λογοτεχνία (και τέχνη γενικά, βάζω και κινηματογράφο, θέατρο) θέλει μεγάλη μαστοριά. Οι περιορισμοί που θέτει απ' τη φύση της η ένταξη σε χώρο, χρόνο, τα πρόσωπα, δράση κλπ. ακόμα κι όταν έχουμε γραμμική αφήγηση, αλλά κυρίως -όπως γράφεις- η αληθοφάνεια κι η λογική στα αστυνομικά απαιτούν ιδιαίτερες δεξιότητες•είναι, κατά τη γνώμη μου η αντίσταση που προβάλλει το υλικό στα χέρια ενός γλύπτη.
Υπάρχει αναγκαστικά μια "δέση" και μια λύση, όπως στην αρχαία τραγωδία.

Γι’ αυτό ίσως, μέσα στη σωρεία της σχετικής παραγωγής, δύσκολα βρίσκεις εμπνευσμένα πράγματι αστυνομικά βιβλία, που δε μεταχειρίζονται παλιά και δοκιμασμένα κλισέ.