Σάββατο, Μαρτίου 21, 2009

4801 χαρακτήρες για «την Κωνσταντίνα και τις αράχνες της», της Άλκης Ζέη

«Δανείστηκα» το βιβλίο από την Κωνσταντίνα. Όταν το διάβασε το σχολίασε, χωρίς να θυμάμαι πώς ακριβώς, κάτι που δε συνηθίζει.
Είναι ένας τρόπος να μιλήσει κανείς για ένα δύσκολο θέμα όπως τα ναρκωτικά. Ένα θέμα για το οποίο φαίνεται να επικρατεί σιωπή, ένοχη σιωπή ή ίσως αμηχανία εξαιτίας άγνοιας και τόσης ιδιομορφίας που το χαρακτηρίζει. Κι όμως, την ίδια στιγμή που δαιμονοποιείται ο καπνός, αναμφίβολα εθιστικός και τοξικός, δε γίνεται ανάλογη κουβέντα για τις άλλες ουσίες που προκαλούν εθισμό και κίνδυνο για την υγεία και τη ζωή των χρηστών.
Η Άλκη Ζέη «στήνει» ένα μυθιστόρημα χωρίς δραματοποιήσεις και ηθικοπλαστική διάθεση κηρύγματος. Για αυτό το λόγο ίσως είναι και πιο αποτελεσματικό. Μέσα από τη ζωντάνια της αφήγησης τίθεται το ζήτημα των ναρκωτικών, οι κοινωνικοί και ψυχολογικοί παράγοντες του μικρο-περιβάλλοντος και τα εφηβικά αδιέξοδα που προέρχονται από την πίκρα της βίωσης ενός κόσμου που παρουσιάζεται «τελεσίδικος». Οι εμμονές των ενήλικων να ερμηνεύουν ή να μην ερμηνεύουν τα συμβάντα γύρω τους και να εθελοτυφλούν είναι χαρακτηριστικό αυτού του κόσμου.
Ο προβληματισμός και η ισχυροποίηση των μηχανισμών της κριτικής σκέψης είναι τα κέρδη που αποκομίζει ο νέος αναγνώστης. Η διαπίστωση ότι υπάρχει ένας κόσμος στον οποίο δε σκύβουμε για να τον κατανοήσουμε είναι το κέρδος για μας τους ενήλικες.
Το βιβλίο έχει όλες τις αρετές του μυθιστορήματος και της καλλιεργημένης γραφής της Ζέη. Αποτελεί έργο που δεν απευθύνεται μόνο σε παιδιά. Ή καλύτερα, σέβεται τόσο τα παιδιά ώστε είναι και για μεγάλους κυρίως αν το δούμε ως μια κριτική ματιά και ως αυτοκριτική, εστιάζοντας στο ρόλο των γονέων και στο χαρακτήρα της γιαγιάς. Η «Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα» που κατεξοχήν απευθυνόταν σε μεγάλους μου είχε αρέσει τόσο για τη γραφή του όσο και για την επαφή του με την ιστορική πραγματικότητα. «Η Κωνσταντίνα και η αράχνες της» μου άρεσαν για τη γραφή και τη μυθοπλασία.
Όμως ποια είναι η ιστορία; Το ζευγάρι αποκτά ένα καχεκτικό παιδί, την Κωνσταντίνα που η γιαγιά της από την πρώτη στιγμή χαρακτηρίζει «λειψανάκι», ίσως πικραμένη και επηρεασμένη από το άλλο της εγγονάκι που έχασε. Οι καταστάσεις οδηγούν τους δασκάλους γονείς να φύγουν στη Γερμανία για να εργαστούν εκεί. Εκεί θα αλλάξει και η ζωή τους και θα οδηγηθούν στο χωρισμό. Ο πατέρας είναι αυτός που θα ανακοινώσει εύσχημα στη μικρή Κωνσταντίνα το «τελεσίδικο» γεγονός. Η λέξη αυτή όπως και η λέξη «δεδομένο», ακατανόητες για το παιδί, θα χαραχτούν στη μνήμη του. Οι νέες καταστάσεις και το πρόβλημα υγείας με τα βρογχικά που έχει η Κωνσταντίνα θα υποβάλουν την απόφαση να γυρίσει στην Ελλάδα για να ζήσει ένα χρόνο με τη γιαγιά της. Σύμφωνα με τα εκπαιδευτικά συστήματα θα πάει στην πρώτη Γυμνασίου. Η γιαγιά, η φάρμπουρ, όπως την προσφωνεί η εγγονή θα είναι το σημαντικό πρόσωπο στη ζωή της. Η αδυναμία της να υποκαταστήσει τους γονείς παρουσιάζεται δεδομένη. Είναι και η εμμονή της γιαγιάς στο παρελθόν με την αντίσταση και τους Γερμανούς που επέφεραν τόσα δεινά εκείνα τα χρόνια. Η ζωή για τη φάρμπουρ σταμάτησε τότε. Η Κωνσταντίνα έχοντας τη δυσπιστία προς τη γιαγιά της, που – ενδεικτικά – δεν της έδινε κλειδί από το σπίτι, ενώ στο Άαχεν είχε από πολύ μικρή, θα φύγει μια μέρα κρυφά με δυο τουρίστες Γερμανούς στον Προυσό. Είχε βρεθεί στο Καρπενήσι μαζί με τη γιαγιά και τις φίλες της για να δουν τα μέρη της καταγωγής και της «ελεύθερης Ελλάδας» της Κατοχής. Εκεί για πρώτη φορά θα δοκιμάσει ένα γαλάζιο χαπάκι που θα την κάνει να νοιώσει όμορφα. Στο σχολείο είναι ένας μεγαλύτερος συμμαθητής της, ο Λουμίνης, που θα γίνει ο κρίκος με τον κόσμο των «ουσιών». Η παρόμοια προσωπική τους ιστορία είναι ένα κοινό σημείο. Με το Λουμίνη, θα γνωρίσει και τη Λαίδη Ντ. που αποτελεί τον σκοτεινό και αδιευκρίνιστο κόσμο που δεν πρέπει να επισκεφτεί μόνη της. Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της πλοκής θα έχει ένας καθηγητής, ο Μπένος, που θα προσεγγίσει συναισθηματικά την Κωνσταντίνα και θα αντιληφθεί την εμπλοκή της με τον κόσμο των «ουσιών».
Η Κωνσταντίνα θα οδηγηθεί από τις περιστάσεις, δηλαδή τη ματαίωση της φυγής στη Γερμανία, στο σπίτι της Λάιδης Ντ. Εκεί θα κάνει για χρήση ενδοφλέβια. Ο Λουμίνης θα είναι αυτός που θα τη μεταφέρει στα σκαλιά του σπιτιού της γιαγιάς. Ο Λουμίνης θα έχει το οριστικό τέλος εξαιτίας ενδοφλέβιας χρήσης. Η Κωνσταντίνα θα σωθεί.
Σε όλη αυτή την περιπέτεια η Άλκη Ζέη στέκεται με αγάπη και τρυφερότητα κοντά στην παιδική ψυχή και τις πίκρες που βιώνει από τον κόσμο των ενηλίκων. Αυτή η προσέγγιση είναι, ίσως, που κερδίζει τον μικρό αναγνώστη. Η συγγραφέας είναι κάποιος που τον καταλαβαίνει και δίνει αξία στις σκέψεις και τα συναισθήματά του. Του δίνει χρόνο.
Συζητώντας το βιβλίο με την Κωνσταντίνα ρώτησα δυο πράγματα. Το πρώτο ήταν τι ακριβώς συμβαίνει στο βιβλίο και το δεύτερο γιατί η Ζέη έγραψε ένα τέτοιο βιβλίο. Και η συζήτηση είχε περισσότερο ενδιαφέρον από όσο φανταζόμουν...

silisav sidinoemis καθρεφτιζόμενος

10 σχόλια:

anagnostria είπε...

Το διάβασα το βιβλίο τότε που πρωτοβγήκε, θυμάμαι μάλιστα ότι το έκανα δώρο και σε μερικά γνωστά μου κορίτσια. Μου άρεσε. Υπάρχει διδακτισμός αλλά έντεχνα μπλεγμένος στη μυθοπλασία.

as eon είπε...

Γεια σου αναγνώστρια.

Συμφωνούμε. Το βιβλίο, ανάμεσα στα άλλα είναι και ένας πολύ κάλός τρόπος για να ανοίξει συζήτηση με τα παιδιά για το δύσκολο θέμα των ναρκωτικών.
(Η Κωνσταντίνα, απ' όπου "δανείστηκα"το βιβλίο είναι η 10χρονη κόρη μου

Χριστίνα Π είπε...

Θα είχε ενδιαφέρον να μας πεις τι είπε η Κωνσταντίνα

as eon είπε...

Ελπίζω να σχολιάζει, κάποτε, η ίδια και να λέει ιδιοχείρως.

lisp είπε...

Το βιβλίο το διάβασα έφηβη. Η ιστορία ομολογώ οτι μου είχε φανεί πολύ "φτιαχτή" κι έτσι δεν την πήρα στα σοβαρά. Δε λεω όμως οτι είναι κακό βιβλίο, μάλλον επισημαίνω οτι προορίζεται για μικρότερα παιδιά, μέχρι δώδεκα δεκατριών χρονών ας πούμε. Για τα μεγαλύτερα υπάρχει και η ταινία της Κριστιάν Φ. (και δεν το λεω ειρωνικά αυτό, σε μας τουλάχιστον είχε τεράστιο impact και απομυθοποίησε πράγματα).

as eon είπε...

Γεια σου lisp

Έχεις δίκιο για το "φτιαχτό" της ιστορίας. Και έχεις δίκιο για την ηλικία όπου απευθύνεται.
Ωστόσο, νομίζω ότι η αδρή παρουσίαση των χαρακτήρων εντυπώνεται με σαφήνεια στον αναγνώστη.

Σχετικά με την ταινία, την έχω υπόψη μου αλλά δε μπορώ να πω τίποτα. Οι σχέση μου με τον κινηματογράφο έχει διακοπεί εδώ και χρόνια.

nionios είπε...

βλακεια ειναι αρχισα να το διαβαζω και με την μια το παρατησα...τι με νοιαζει εμενα γι'αυτη με τα ναρκωτικα;

Vasilis Simeonidis είπε...

Γεια σου Νιόνιο,

καλά έκανες, είναι το πρώτο δικαίωμα που έχει κάθε αναγνώστης: να παρατά το βιβλίο που δεν του αρέσει. Ας μην ξεχνάμε ότι το διάβασμα είναι χρόνος της ζωής μας.

Τώρα, αν είναι βλακεία, μόνο και μόνο επειδή σε νοιάζει σε σένα, τι θα πρέπει να γίνει; Να υποθέσω ότι είναι έξυπνο ό,τι σε νοιάζει;

Τα ξαναλέμε

[Μ*] είπε...

Το διάβασα και εγώ. Δεν μπορώ να πω ότι με ενθουσίασε και με άφησε με μία πικρία στο τέλος (κατά τη γνώμη μου τελείωσε λίγο απότομα). Ίσως απευθυνόταν σε μικρότερης ηλικίας παιδιά, καθώς δεν παρουσιάζει τόσο τον αγώνα και την υπερβολικά άσχημη κατάσταση(εξευτελισμός κλπ) που περνάει ένας άνθρωπος εάν μπλέξει με τα ναρκωτικά. Είχα διαβάσει προηγουμένως και το 'Επικίνδυνα παιχνίδια', της Λίτσας Ψαραύτη και μου φάνηκε καλύτερο. Πάντως παραμένει ένα αξιόλογο βιβλίο μιας αξιόλογης συγγραφέα!

Vasilis Simeonidis είπε...

Γεια σου Μ*,

αν και πέρασε καιρός που το διάβασα, παραμένει καθαρά χαραγμένο στο μυαλό μου. Για μένα αυτό δείχνει τη δύναμη της γραφής...